Maqolalar
191

Ato ibn Abu Raboh ozod boʻlganlaridan soʻng Baytul Haramga joylashlashdilar va shu maskanda yashab, ilm oʻrgana boshladilar.

Muarrixlar u kishi yigirma yil Masjidul Haramda istiqomat qilganlarini yozishgan.

Ato ibn Abu Raboh olim kishi edilar. Zamondoshlari orasida ikkinchi u kishidek olim tobeinni topish qiyin.

Abdulloh ibn Umar shunday voqeani rivoyat qiladilar: “ Makkaga umra qilish uchun borganimda odamlar mendan masala va fatvo soʻrashdi:

- Ey Makka ahli, sizlarga hayronman, oralaringda Ato ibn Abu Raboh boʻla turib, mendan masala soʻraysizlarmi?“ - dedim men.

Tabiatidagi ikki hislat tufayli Ato ibn Abu Raboh din va ilm bobida yuksak martabaga erishdi. Avvalo, nafsini tiydi, har xil befoyda narsalardan yuz oʻgirdi. Ikkinchidan, vaqtining qadriga yetdi, uni aslo behuda sarflamadi.

Koʻfa ulamolaridan biri Muhammad ibn Suqo roziyallohu anhu mehmonlariga Ato ibn Abu Rabohning foydali nasihatlaridan soʻz ochib, shunday hikoya qiladi: “Ato menga ey birodarimning oʻgʻli, oʻtgan ulugʻ zotlar bekorchi gapni yomon koʻrar edilar,- dedi. Men: “Ular qanday gaplarni bekorchi sanaganlar?“- deb soʻradim.

- Alloh taolo kitobini oʻqish va uqish, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hadislarini rivoyat qilish, fahmlashdan boshqa barcha gaplarni.

Ular amru maʼruf va nahiy munkardan, Allohga yaqin qilguvchi ilmdan, shuningdek, eng muhim soʻzlarnigina aytishdan oʻzga hamma gaplarni bekorchi hisoblaganlar,- dedi u.

Soʻngra yuzimga tik qarab, barcha amallarni inobatga olib, barcha soʻzlarni yozib turguvchi maloikalar xususidagi:

“Holbuki, shak-shubhasiz, sizlarning ustingizda (qilgan har bir amallaringizni) yod olib, yozib turguvchi ulugʻ (farishta)lar bordir“ (Infitor 10-11) oyatlarini keltirdi va:

- Buni inkor etasizmi? - dedi. Ayni chogʻda, “Qof“ surasining 17-18-oyatlarini ham qoʻshib qoʻydi:

“Zotan oʻng va chap (tomon)da oʻtirgan ikki qabul qilguvchi (yozib turguvchi farishtalar insonning aytgan va qilgan barcha yaxshi-yomon soʻz va amallarini) qabul qilib yozib tururlar. U biron soʻzni talaffuz qilmas, magar (talaffuz qilsa) uning oldida hoziru nozir boʻlgan bir kuzatuvchi (farishta u soʻzni yozib olur)“.

Keyin dediki: “Agar kimgadir bu dunyodagi soʻz va amallari yozilgan sahifa koʻrsatilsa, unda na diniga va na dunyosiga aloqasi boʻlgan narsalarni koʻrib uyalib qolmaydimi?!!“.


“Mir Arab“ Oliy madrasasining 3-bosqich talabasi

Anvarjon Oʻrishev tayyorladi.

Muallif: . .
Sana: 11.01.2020
38
190

Hijriy toʻqson yettinchi yil. Zulhijja oyining oxirgi oʻn kuni. Kaʼbatulloh poyi-piyoda, ot-ulovda kelgan odamlar bilan toʻla. Ular orasida yoshu qari, erkagu ayol, oqu qora, arabu ajam, boshligʻu xizmatkorlar bor. Barchalari olamlar Robbisiga boʻyin egib, itoat etib kelishgan. Musulmonlarning oʻsha paytdagi xalifasi Sulaymon ibn Abdulmalik ham Kaʼbatullohni boshyalang va oyoqyalang tavof etar, ustida faqat izor va rido bor edi. Boshqa musulmonlardan mutlaqo farq qilmasdi, butun fikru-zikri Allohda. Ikki yonida yuzlari toʻlin oydek yorugʻ, kiyinishlari ham bejirim ikki oʻgʻli. Ibodat oxirlab qolganida xalifa Kaʼbatulloh xizmatchilarining biridan:

- Boshliqlaringiz qayerda?- deb soʻradi - Shu yerda, namoz oʻqiyapti,- deya javob berdi u va Masjidul Haramning gʻarb tarafiga ishora qildi.

Xalifa oʻgʻillarini olib oʻsha yoqqa yoʻnaldi. Xos xizmatkorlar xalifaga yoʻl boʻshatish uchun odamlarni chetga surishga urindilar. Biroq ularning harakatlari xalifaga maʼqul kelmadi:

- Bu joy shohu gadolar teng boʻladigan maskandir. Bu yerda birov-birovdan iymon va taqvodagina farqlanadi xolos. Bu dargohda podshohning emas, balki koʻrimsiz oddiy bir odamning duolari ijobat boʻlishi mumkin,- dedi u.

Moʻminlar amiri Masjidul Haramning gʻarb tarafiga kelib, soʻragan kishisi berilib namoz oʻqiyotganini, ruku va sajdada uzoq qolib ketayotganini koʻrdi. Xalifa odamlar yoniga borib oʻtirdi. Oʻgʻillari ham choʻkka tushib, qora yuzli, sochlari jingalak, burni yapaloq habashiy shayxni kuzata boshlashdi. Moʻminlar amiri namozini tugatgan shayx bilan salomlashdi. Soʻngra undan haj ibodati amallari xususida masala soʻrashga oʻtdi. Shayx har bir savolga chiroyli javob berdi, fikrini shoshilmay bayon etdi va Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hadislari bilan asosladi. Savollar tugadi. Masala oydinlashdi. Xalifa oʻgʻillarini olib, Safo va Marvaga saʼy qilish uchun yurdi. Shu payt jarchining: “Ey musulmonlar, sizlarga Aʼto ibn Abu Raboh fatvo beradi, u boʻlmasa, Abdulloh ibn Abu Najih oldiga boringlar“, degan ovozini eshitdi. Oʻgʻillaridan biri otasiga:

- Nima uchun bu odam Aʼto ibn Abu Raboh va Abdulloh ibn Najihdan boshqa hech kimdan fatvo soʻramaslikka buyruq beradi? Nega biz hozir xalifani ham nazarga ilmagan bir kishidan fatvo soʻradik?- deb qoldi. Sulaymon oʻgʻliga qaradi:

- Ey oʻgʻlim, sen koʻrgan oʻsha kishi oldida biz arzimagan odammiz. Aʼto ibn Abu Raboh boʻladi bu kishi. U masjidul Haramning fatvo sohibidir. Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhudan soʻng bu ulugʻ mansabga Aʼto munosib koʻrilgan,- dedi u oʻgʻliga tanbeh ohangida. Soʻngra soʻziga yana qoʻshimcha qildi:

- Ey bolalarim, ilm oʻrganinglar. Ilm insonni ulugʻlaydi. Ilm tufayli qullar podshohlar martabasiga koʻtariladi.

Sulaymon ibn Abdulmalik oʻgʻillariga toʻgʻri gapni aytdi. Haqiqatan, Aʼto ibn Abu Raboh bolaligida makkalik bir ayolning quli edi. Alloh taolo bola qalbini ilm yoʻliga burdi, yoshligidan mehnatkash Aʼto ilmga kuchli mehr qoʻydi. Aʼto vaqtini uchga taqsimladi. Birini sohibasiga ajratdi. Zimmasidagi vazifalarni toʻla ado etishga intildi. Ikkinchi qismida Alloh taologa ibodat qildi. Uchinchi qismini esa ilm olishga sarfladi. Sahobayi kiromlar huzurlariga borib, ilm oʻrgandi. Abu Hurayra, Abdulloh ibn Umar, Abdulloh ibn Abbos, Abdulloh ibn Zubayr roziyallohu anhum va boshqa ulugʻ zotlardan taʼlim oldi. Shunday qilib, Aʼtoning qalbiga ilm, sharʼiy hukmlar mustahkam oʻrnashdi.

Makkalik sayyida qulining taqvosi va ilmga boʻlgan ragʻbatini koʻrgach, Alloh yoʻlida uni ozod qildi va bu bilan u Islom olamini yetuk bir olim bilan taʼminladi.

Alloh Aʼto ibn Abu Raboh va barcha oʻtgan salafi solihlarimizdan rozi boʻlsin!


“Mir Arab“ Oliy madrasasining 3-bosqich talabasi

Anvarjon Oʻrishev tayyorladi.

Muallif: . .
Sana: 11.01.2020
41
189

Maʼlumki, diyorimiz musulmonlari bir necha yuz yildan beri Ahli sunna val-jamoadagi hanafiy mazhabiga muvofiq amal qilib keladilar. Lekin afsuski, bugungi kunga kelib, mazhabni tan olmay, hatto mujtahid imomlarimizni ilmsizlikda ayblayotgan ayrim kishilarni uchratib qolamiz. Ularning hayotiga bir nazar solsak. Masalan: mazhab imomlarimiz Abu Haniyfa va Abu Yusuf rohimahullohlarning shogirdi Imom Muhammad rohimahullohda ikki ustozining ilmiy salohiyat darajasi namoyon boʻladi. Muhammad ibn Hasan ash-Shayboniy otasi Shom qoʻshinlarida xizmat qilgan. Keyinchalik Iroqning “Vosit” degan joyiga koʻchib oʻtgan. Shu yerda hijriy 131-yilda Imom Muhammad tavallud topgan. U kishi ilm shaharlaridan biri Kufada voyaga yetdi. Avval hadis ilmiga kirishib, juda koʻp hadis oʻrgandi. Keyinchalik Abu Haniyfa rohmatullohi alayhning darslariga qatnasha boshladi. U kishiga fiqh ilmi ustun kelib shu ilmda tanilib, peshqadam boʻldilar. Keyinchalik Bogʻdodga kelib yashadilar. Insonlar u kishidan hadis va fiqh ilmini oʻrganishar edilar Soʻngra Roqqoga koʻchib oʻtdilar, Horun ar-Rashid u kishini oʻsha joyga qozi qilib tayinlaydi. Umrlarining oxirida “Ray” shahriga borib, oʻsha yerda hijriy 189- yili 58- yoshlarida vafot etdilar.

Shayxlari: Abu Haniyfa, Misar ibn Kadom, Sufyon Savriy, Umar ibn Zar, Molik ibn Migʻval, Molik ibn Anas, Avzoiy, Abu Yusuf va boshqalar.

Shogirdlari: Imom Shofeiy, Abu Sulaymon Juzjoniy va boshqalar u kishidan hadis rivoyat qilgan. U kishining darajalari— Imom Muhammad: “otam menga 30 ming dirham qoldirib ketgan edi, 15 mingini arab tilini oʻrganishga sarf qildim, qolgan 15 mingini esa, hadis, fiqh oʻrganishga sarf qildim”- deganlar. Ismoil ibn Hammod ibn Abu Xanifa aytganki: “Muhammad ibn Xasanning 20 yoshida Kufa masjidida darslari boʻlar edi”. Imom Shofeʼiy aytadilar: “Muhammad ibn Xasandan fasohatliroq kishini koʻrmadim, qachon u tilovat qilsa Qurʼon uning tilida nozil boʻlganga oʻxshardi va undanda aqilliroq kishini koʻrmaganman”. Abu Ubayt aytadi: “Muhammad ibn Xasandanda Allohni kitobini biluvchiroq kishini koʻrmadim”. Ibrohim Harbiy aytadi: “Imom Ahmaddan bu daqiq, nozik masalalarni qayerdan olgansiz deb soʻradim. U: Muhammad ibn Xasanning kitoblaridan deb javob berdi”. Muhammad ibn Samoa aytadi: “Imom Muhammad ahliga mendan dunyo hujjatlarini soʻramanglar! Qalbimni mashgʻul qilib qoʻyadi nima hojatlaring boʻlsa vakilimni olinglar bu gʻamimni kamaytiradi va qalbimni boʻsh qiladi”. Imom Hisoiy va Imom Muhammad bir kunda vafot etishganda Horun Ar-Roshid bugun Lugʻat va fiqh ham vafot etdi degan. Imom Muhammadning kitoblari Zohid Kavsariy: “bizgacha u kishining tabaqasidagi biror olimdan fiqh ilmidan Muhammad ibn Xasandan yetib kelganchalik miqdorda kitoblar kelmagan. Balki, u kishining kitoblari mazhab fiqhlarida yozilgan kitoblarning ustuni hisoblanadi”-deganlar. Imom Muhammadning eng katta kitoblaridan “Mabsut” nomi bilan tanilgan “Asl” kitoblari. Bu kitob haqida aytiladi: Imom Shofeiy buni yodlagan va “Umm” kitoblarini “Asl”ga oʻxshash kitobini yozgan. Ahli kitoblardan bir hakim kishi “Mabsut”ni oʻqib chiqib, kichkina Muhammadlaringni kitobi shu boʻlsa, katta Muhammadni kitobi qanday boʻladi?- deb islomni qabul qilgan ekan.


Mir Arab oliy madrasasi o'qituvchisi Temirov Ibrohimjon

Muallif: . .
Sana: 10.01.2020
19
188

Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning Hadicha roziyallohu anho onamizga uylanishlaridan inson eng avvalo, Nabiy alayhissalom jasadiy va jismiy huzurlanish sabablariga beeʼtibor ekanini anglaydi. Agar boshqa yigitlar kabi jismoniy rohatlanishga eʼtoblik boʻlganida, albatta oʻzidan yoshi kichik ayolga uylanar, hech boʻlmaganida yoshi kattasiga uylanmas edilar. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam Hadicha roziyallohu anho bilan turmushlari asnosida boshqa biror ayolga uylanishni oʻylab ham koʻrmadilar. Hatto, yoshlari ellikka yetdi. Holbuki, insonning yigirma va ellik yosh orasidagi vaqtda shahvoniy turtkilar natijasida ayollarni bir nechtaga koʻpaytirish uchun qiziqish uygʻonadi. Lekin, Muhammad sollallohu alayhi va sallam umrining ayni shu onlarida Hadicha roziyallohu anhoning ustiga boshqa xotin olishni oʻylab ham koʻrmagan. Agar, boshqa ayolni xohlaganida, xohlaganicha ayol topishi mumkin edi. Bu ishi insonlar orasidagi urf- odatlarga ham zid kelmasdi. Mana shunga qaramasdan beva, salkam oʻzidan yoshi ikki barobar katta Hadicha roziyallohu anhoga uylandi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning bu ishlari, islomga qarshi qalblari kek- adovat ila toʻlgan insonlarning ogʻzini mahkamlab yumib qoʻyadi. Ular Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning uylanishlarida islom diniga qaqshatqich zarba beradigan hamda paygʻambar alayhissalomning shonu shavkatini yer bilan bitta qiladigan noziq nuqtani topdik deb oʻylaydilar. Shu bilan birga ular oʻz qobiliyatlari yordamida insonlar ongida Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni jasadiy lazzatlarga gʻarq boʻlgan va shahvatparast kishining suratida tasvirlashni hayol qiladilar. Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning uylanishlari esa tamomila buning aksiga dalolat qiladi. Shahvatparast inson yigirma besh yoshida, buzuqlik yoʻllarida daydimasdan oʻz iffatini saqlab yashamaydi. Shu bilan, oʻziga yaqin ikki barobar katta ayolga uylanib, birga yashashni hech ham qabul qila olmaydi. Ammo, keyinchalik Oisha roziyallohu anho soʻngra boshqa ayollarga uylanishlarining barchasida oʻziga xos turli hikmat va sabablari bor. Bular esa musulmonlarning qalblaridagi Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning ulugʻligi, shaʼnlari oliy va xulqlari mukammal zot ekaniga boʻlgan iymonlarini ziyoda qiladi. Hikmat va sabab qanday boʻlmasin, istakni qondirish va jinsiy ragʻbatga labbay deb javob berishning yolgʻiz oʻzigina emas. Agar, shunday boʻlganida ham nafsiy ragʻbat va uning chaqiriqlarining oʻz tabiiy vaqtida istaklarni qondirish va jinsiy ragʻbatga labbay deb javob uchun Rasululloh sollallohu alayhi va sallam insonlarning eng munosib, loyigʻi boʻlar edilar. Xususan, oʻsha paytlarda u kishining fikrlari tabiiy hojatlardan boshqa tarafga buradigan daʼvat va uning mashgʻulotlaridan holi edilar.

“Fiqhus siyra An-nabaviya” kitobidan

Mir Arab oliy madrasasi talabasi Muhammadyunus Muhammadmuso oʻgʻli tarjimasi.

Muallif: . .
Sana: 10.01.2020
83
183

“Инсонларнинг хайрлиси менинг даврим аҳли, кейин уларга яқин бўлганлар, сўнгра уларга яқин бўлганлар. Сўнгра шундай қавмлар келадики, уларнинг гувоҳликлари қасамларидан, қасамлари эса гувоҳликларидан ўзиб кетади », деб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилиб айтадилар.

Демак, ушбу уч асрдан кейинги авлод вакиллари яшаган ҳар бир даврда, турли фитналар пайдо бўлишига ва шариат аҳкомларга юзаки қараш ҳолатлари ва ўз манфаати йўлида ундан фойдаланиш ҳолатлари кўпайиб боришига далолат қилади.

Бугунги кунда Салаф ва салафийлик каби ибораларини кўп ишлатилиши, унинг асл негизи қаерга бориб тақалишини кўплаб кишилар том маънода билмаслиги сир эмас.

Мазкур истилоҳий маънонинг қўлланишинг (асосий) масдари Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу орқали икки шайх ривоят қилган Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг юқорида айтилган сўзларидир.

“Салаф” луғатда “илгари яшаган одамлар”, “аждодлар” каби маъноларни ифодалайди. Истилоҳда исломий асрларнинг энг афзали, иқтидо ва эргашишга энг лойиқроқ бўлган (даврга) яшаб ўтганларга нисбатан қўлланилади.

Ислом уламолари юқоридаги ҳадиси шарифдан келиб чиқиб, ана шу илк ҳижрий уч асрда яшаб ўтган саҳобалар, тобеъинлар ва табаъа тобеъинлардан иборат олиму фозиллар ҳамда мужтаҳидлар “салафлар” деб аталишини таъкидлайдилар.

Ҳижрий тўртинчи асрдан бошлаб то ҳозирги кунимизга қадар яшаб ўтган бирорта олим, фозил ёки авлиёга нисбатан “салафи солиҳ” деган атамани ишлатиш мумкин эмас. Ҳатто дастлабки уч асрда яшаб ўтган бўлсалар-да, хорижийлар, муътазилалар, қадарийлар, жаҳмиялар ва бошқа фирқалар вакиллари ҳам “салафи солиҳлар”га кирмайдилар.

Кейинчалик Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб ҳижрий ўн иккинчи асрда ана шу атамани Нажд минтақасида янгидан жонлантирди. Ушбу оқимнинг ҳозирги замондаги энг кўзга кўринган вакиллари Абдулазиз ибн Боз, Муҳаммад Носируддин Албоний, Муҳаммад ибн Солиҳ ибн Усаймин, Яъқуб ал- Боҳисийн ва ҳоказолардир.

Ҳуқуқий соҳада эса уларнинг энг асосий кўзга ташланадиган жиҳати мазҳабаларни тан олмаслиги. Улар ҳеч бир мужтаҳид ўзларига тақлид қилишларини истамаган деб таъкидалашади. Улар муайян бир кишига эмас, балки умумий ҳолда салафга эргашиш лозим дейишади.

Салафийликнинг ривожланишини Аҳмад ибн Ҳанбалга боғлашади. Умуман олиб қараганда ҳанбалий мазҳабининг фақат насс билан чекланишга урунишига ва ушбу мазҳабга мансуб Ибн Таймия, Ибн Қаййим ва Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоблар шундай хулосага келган бўлсалар ҳам бу унчалик тўғри эмас. Ҳанбалий мазҳабида араблар менталитетига хос бўлган хусусият акс этганлигидан, унда қаттиқўллик бор. Фақат кейинги даврларда унинг тарафдорлари бу жиҳатга кўп урғу бериб юборишган. Шу билан бирга тасаввуфга мансуб, барча томонидан эътироф этиладиган Абдулқодир Жийлоний каби кишилар ҳам ҳанбалий мазҳабига мансуб бўлган.

Ўзбекистон ҳудудида ҳам салафийлик қарашига эга кишилар олдиндан мавжуд бўлган. Уларнинг баъзилари барча замонавий техникаларни рад қилиш ва ҳатто телевизор кўришни ҳаром дейишгача етган ҳаддан ошганлари бўлган бўлсалар ҳам, уларнинг бу камчиликларини қабул қилмаган ҳолда шариат ҳукмларига урғу берувчи кишилар мавжуд.

Бугунги кунда ақида йўналишида; ашъарийя, мотуридийя ва аҳли суннат мазҳаблари мавжуд, деган эътиқоддаги салафийлар ҳам бор, ваҳоланки, ашъарийя ва мотуридийянинг ўзи аҳли суннат эканлигига жумҳур уламолар ижмоъ қилишган.

Минг йиллар давомида Ислом оламига устозлик қилган уламоларни етиштириб берган ватанимизда албатта уламоларимиз йўли сақланиб қолиши шарт. Ҳар бирларини номларини эшитганда бутун дунё сесканиб тушадиган уламоларимиз оғишмай амал қилиб келган мазҳаб бугунги кунга келиб нима учун тан олинмаслиги керак? Шубҳасиз, мазҳабсизликни даъво килаётганлар мазҳабда амал билан ўтган уламоларимиз ёзган китобларни ўқиб тушуна олмайдилар. Тўрт мазҳаб шаклланганидан кейин кўп асрлар ўтди, лекин дунё ва дин илмларига катта хизматлар қилиб ўтган уламолар, гарчи уларни дунё тан олсада, мазҳаб тузишга журъат қилмадилар. Бу қандай журъатки, ҳозирги вақтда диний илмни тўлиқ эгаллламасдан туриб мужтаҳидлик даъвосини қилмоқдалар. Бундай жоҳилларга гапимиз – илм олинг! Олимларимиз китобларини ўрганиб чиқинг, шунда Китоб ва Суннатга қанчалик амал қилишганини билиб оласиз. Ишончли мазҳаби бўлган халқни чалғитманг!- деймиз.

Хулоса қилиб айтамизки, салафийлик ва бошқа оқимлар халқимизга ёт ва бегонадир. Биз илмий-диний меросимиз бўлган китобларни ўқиб-ўрганиб халқимизга етказиб беришимиз кифоядир.

Бухоро шаҳар “Абу Хавси Кабир”

жомеъ масжиди имом хатиби А Абдуллаев.

Muallif: . .
Sana: 31.12.2019
37