Maqolalar
165

Маълумки, ҳозирги вақтда йирик ижтимоий тармоқларда фойдаланувчилар сони миллионлаб, миллиардлаб кишига етган. Улар ўзаро мулоқот қиладилар, сайтларга ўзларининг, яқинларининг фотосуратлари, видеоларини қўядилар, у ёки бу мавзуда фикр алмашадилар. Кимлардир бу сайтларда ўзларининг унутилиб кетган танишларини ва болаликдаги дўстларини топадилар.

Ҳар яхшининг бир камчилиги бўлганидек, тармоқларнинг ҳам бир қанча ёмон томонлари бор. Аввало, ижтимоий тармоқлар – психологик қарамлик ҳисобланади. Кўпгина фойдаланувчилар бундай сайтларга бир киргач, кун бўйи қолиб кетадилар. Натижада уларнинг онгида ҳақиқий ҳаёт билан виртуал олам аралишиб кетади. Инсон виртуал олам бу хаёлот эканиги, реал ҳаётга доим ҳам тўғри келавермаслигини унутиб қўяди. Бунинг оқибатида аянчли ҳодисалар юз беради.

Эндиликда ижобий ёки салбий мазмундаги фикрларнинг глобал тармоққа чиқиши учун бир сония кифоя. Хабарингиз бор, бундан бир қанча муддат муқаддам Янги Зеландияда фожиали теракт юз берди.

Янги Зеландиядаги иккита масжидда отишма содир этилди.

Янги Зеландиянинг Крайстчерч шаҳридаги иккита масжидда жума намозидан кейин содир этилган отишма оқибатида камида 27 киши ҳалок бўлди. Шифохоналарга 30 га яқин ярадор ётқизилди. Дастлаб отишма бир масжидда содир этилгани ва 6 киши яралангани маълум қилинган эди. Маълумотларга кўра ушбу отишмани қуролланган кишилар маҳаллий вақт билан соат 13:45 да ёнма-ён жойлашган “Ал-Нур” ва “Линвуд” масжидига бостириб кириб, чиқиш эшикларини ёпган ҳолда, намозхонларни ўққа тута бошлаган. Отишма содир бўлган вақтда масжидда 300 га яқин киши бўлган.

Ню Зеаланд Ҳералд хабарига кўра, Крайстчерч шаҳридаги масжидларга ҳужум қилганлардан бири Aвстралиялик 28 ёшли Брентон Таррантдир.

Таъкидланишича, Таррант “Aл-Нур” масжидига ҳужумни ижтимоий тармоқларда жонли трансляция қилган, у 17 дақиқа давом этган.

Нашрдан қўшимча қилинишича, ҳужумдан бироз олдин Таррант ижтимоий тармоқларда Германия канслери Ангела Меркел ва Туркия президенти Реджеб Тайиб Эрдоғанни ўлдиришга чақирган.

Аввалроқ, оммавий ахборот воситалари манбаларга таянган ҳолда ҳужум оқибатида 27 киши қурбон бўлганини хабар берган эди. Кейинчалик жиноятчилардан бири “Aл-Нур” масжидига ҳужумни онлайн трансляция қилгани аниқланди.

Трансляция ижтимоий тармоқларда ҳам олиб борилгани маълум бўлди. Шу жумладан, Facebook ижтимоий тармоғида ҳам ушбу қатлиом онлайн олиб берилгани ҳақида интернет сайтларида хабар берилди.

Бундан ташқари, бу фожиада ҳам мусулмонларни айбдор деганлар топилди. “Euronews” берган хабарга кўра, Янги Зеландиянинг Крайстчерч шаҳрида жума намози пайтида икки масжидда юз берган терактлардан кейин австралиялик сенатор Фрайзер Эн ўз баёнотида ҳужумларнинг сабаби мусулмон аҳоли сонининг ортиши ва иммигрантлар эканини айтди. Унинг фикрича, Янги Зеландиядаги ҳужумлар жамиятда мусулмонларга нисбатан ортган қўрқувнинг белгисидир.

“Бугун Янги Зеландия кўчаларида қон тўкилишининг асл сабаби мутаассиб мусулмонларнинг Янги Зеландияга кўчишига имкон берган иммигратсия сиёсатидир”, - дейди сенатор. Сўзининг охирида у: “Очиқ гапирайлик, бугунги ҳужумнинг қурбонлари мусулмонлар бўлса-да, умуман олганда асл жиноятчилар улар бўлади ва мусулмонлар дунё бўйлаб ўз динлари номидан одамларни ўлдиряпти”, - деди. Шунингдек, исломофоб сенатор ислом дини зўравонлик мафкурасига таянганини иддао қилди.

Кейинроқ Австралия бош вазири Скотт Моррисон унинг сўзларини “жирканч”, унинг нуқтаи назарини эса мамлакат парламенти учун номуносиб деб атаган.

Шу ўринда эътибордан четда қолган бир жиҳат. Ўзи бу теракт ким томонидан уюштирилди? Терактни амалга оширганлар аслида қайси дин вакиллари ва қандай ғояларга эга инсонлар?

Муҳим бир нуқта яна ислом оламининг эътиборидан четда қолмоқда!

Янги Зеландиядаги мазкур террорист машъум ҳодисадан бироз олдин ўзининг виртуал саҳифасида 70 саҳифалик баёнот берган. Баёнотда, энг асосий душман сифатида беш нарса ҳақида сўз боради.

• Истанбул

• Аясофия (Истанбул фатҳининг рамзи)

• Усмонийлар

• Турклар

• Эрдўғaн

Ижтимоий тармоқларда олдинроқ тарқалган суратларда террористнинг қўлидаги қуролларда усмонийлар давлатига қарши жанг қилган ғайридин қўмондонлар, қўзғолончилар ва мусулмонлар қотили бўлган баъзи жаллодларнинг исмлари ёзилгани маълум бўлди.

Хулоса қилиб айтганда, ўз хоҳишлари билан ёвузликнинг энг тубига тушган инсонларгина бундай жиноятни катта эҳтирос билан бажарадилар. Оммавий ахборот воситалари ва ижтимоий тармоқлар берган имкониятлар эса бу истакни кучайтиради. Шунинг учун ҳар бир шахс турли хил террористик ҳаракатларга тарғиб қилувчи виртуал оламнинг зарарларидан ўзини асраб-авайлаши лозим.

МАНСУР ЖАМБИЛОВ

Мир Араб олий мадрасаси ўқитувчиси


Muallif: . .
Sana: 11.10.2019
21
164

Alloh taolo bandalarini zinoga yaqinlashishdan va zinoga sabab bo‘ladigan ishlardan qaytarib shunday deydi: «Zinoga yaqinlashmanglar! Chunki bu buzuqlikdir va eng yomon yo‘ldir» (Al-Isro surasi, 32).

«Ular Alloh bilan birga boshqa biron ilohga duo-iltijo qilmaslar va Alloh (o‘ldirishni harom qilgan) biron jonni nohaq o‘ldirmaslar hamda zino qilmaslar. Kim mana shu (gunohlardan birontasini) qilsa, uqubatga duchor bo‘lur. Qiyomat kunida uning uchun azob bir necha barobar qilinur va u joyda xorlangan holida mangu qolur» (Furqon, 68-69).

«Zinokor ayol va zinokor erkak - ulardan har birini yuz darradan uringlar...». Bundan tashqari, ular bir yilga shaharlaridan badarg‘a qilinadilar. Bu haqda sahih hadis vorid bo‘lgan.

«Agar sizlar Allohga va oxirat kuniga iymon keltirguvchi bo‘lsangizlar, Allohning (bu) hukmida (ya'ni, zinokorlarni darralashda) sizlarni ularga nisbatan rahm-shafqat (tuyg‘ulari) tutmasin!». Agar sizlarning Allohga va oxirat kuniga bo‘lgan iymoningiz haqiqiy bo‘lsa, u holda sekinroq yoki kamroq urish bilan Allohning zinokorlarga belgilagan jazosini bekor qilmanglar. Ularga rahmingiz kelmasin. Chunki zinokor rahm-shafqat ko‘rsatishga arzimaydigan yaramas, tuban jinoyatchidir.

«Ularning azoblanishiga bir toifa mo‘minlar guvoh bo‘lsinlar!»

(Nur surasi, 2). Shunda jinoyatchilar ham jisman, ham ruhan qiynaladilar. Boshqalar ham odamlar orasida sharmanda bo‘lishdan qo‘rqib, bu qabih ishdan o‘zlarini tiyadilar. Chunki ayrimlarga jazolanishdan ko‘ra, sharmanda bo‘lish kuchliroq ta'sir qilishi mumkin.

Ulamolar aytadilar: «Mazkur jazo bo‘ydoq - oila qurmagan zinokorlarga taalluqlidir. Agar zinokorlar oilali yoki ilgari oila qurgan bo‘lishsa, ular toshbo‘ron qilib o‘ldiriladilar. Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam sunnatlarida bu hukm o‘z ifodasini topgan. Mabodo zinokorlar bu dunyoda jazolarini olmasalar va tavba qilmay o‘lsalar, u dunyoda do‘zaxda olov-qamchilar bilan azoblanadilar».

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «Zinokor zino qilayotgan vaqtida mo‘min bo‘lmagan holida zino qiladi. O‘g‘ri o‘g‘rilik qilayotgan vaqtida mo‘min bo‘lmagan holida o‘g‘rilik qiladi. (Ichuvchi) xamr ichayotgan vaqtida mo‘min bo‘lmagan holida ichadi» (Muttafaqun alayh).

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytadilar: «Agar kishi zino qilsa, iymon undan chiqadi va unga soyabon kabi bo‘ladi. Agar (zinodan) bosh tortsa, iymon unga qaytadi» (Abu Dovud, Termiziy, Hokim rivoyati). Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «Kimki zino qilsa yoki xamr ichsa, xuddi inson boshidan ko‘ylagini yechib olgandek, Alloh undan iymonni yechib oladi» (Hokim rivoyati, sahih hadis).

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: «Uch toifa odamga qiyomat kunida Alloh gapirmaydi, ularni (gunohlaridan) poklamaydi, ularga qaramaydi va ularga alamli azob bo‘lur. (Ular) zinokor qariya, yolg‘onchi podshoh va mutakabbir kambag‘al» (Muslim, Nasoiy rivoyati).

Samura ibn Jundab roziyallohu anhu rivoyat qilgan hadisda aytilishicha, Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam tush ko‘rdilar. U zotning oldilariga Jabroil va Mikoil alayhissalomlar kelishdi. Nabiy aytadilar: «Yo‘lga tushdik va tandirga o‘xshagan narsa oldiga keldik. Undan shovqin-suron eshitilib turardi. Qarasak, uning ichida yalong‘och erkak va ayollar bor ekan. Ularga taglaridan olov kelib turarkan. Olov kelganda, qichqirar edilar... Tandirga o‘xshagan bino ichidagi yalong‘och erkak-ayollar zinokor erkak-ayollardir» (Buxoriy rivoyati). Zinokorlar qiyomatga qadar mazkur azobga giriftor bo‘lurlar.


САИДОВ ИБРОҲИМЖОН

Мир Араб олий мадрасаси ўқитувчиси

Muallif: . .
Sana: 11.10.2019
20
163

فاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُواْ لِي وَلاَ تَكْفُرُونِ

“Бас, мени эслангиз, сизни эсларман. Ва менга шукр қилингиз, куфр қилмангиз1”.

Ушбу оят ўзи қисқа бўлишига қарамай, олам-олам маъно касб этади. Аллоҳ таоло Ўзи яратган, ҳаёт ва ризқ ҳамда бошқа керакли нарсаларни берган бандаларига:

«Мени эслангиз» демоқда.

Хўш, Аллоҳ бу ожиз бандаларининг эслашига муҳтожми? Йўк, у беҳожат Зот. Ҳамма муҳтожлик бандаларда. Лекин бу амр бандаларга яхшилик етиши учундир. Улар Аллоҳни зикр қилиб эслашлари ила Аллоҳ таоло уларни зикр қилишга, эслашга эришадилар. Аммо зикр булар зикрнинг фарқи бор, албатта. Ҳеч нарсага арзимайдиган ожиз банданинг эслаши

қайда-ю, оламларнинг Парвардигори бўлган Аллоҳ таолонинг эслаши қайда! Банда қандай, қачон ва қаерда эслайди.

مَّا يَفْعَلُ اللّهُ بِعَذَابِكُمْ إِن شَكَرْتُمْ وَآمَنتُمْ وَكَانَ اللّهُ شَاكِرًا عَلِيمًا

Аллоҳ таоло буюради:

“Агар шукр қилсангиз ва имон келтирсангиз, Аллоҳ сизни азоблаб нима қиладир?! Аллоҳ шукр қилувчи ва билувчи Зотдир” 2.

Аллоҳ таоло ношукр ва кофир бандаларни нима учун азоблайди? Уларни азоблашдан бир фойда топадими? Ёки уларни азоблашдан лаззат оладими? Албатта, Аллоҳ, ношукр ва имонсизларни азоблашдан ҳеч фойда топмайди ва уларни азоблашдан лаззат ҳам олмайди.

«Агар шукр қилсангиз ва иймон келтирсангиз, Аллоҳ сизни азоблаб нима қиладир?!».

Бу азобнинг асосий сабаби, банданинг шукр қилмагани ва иймон келтирмаганидир. Ношукр ва имонсиз кимса бу дунёда азобланса, қилган хатоси эвазига, тўғри йўлга қайтсин, деб қилинади. Уни охиратда азоблаш эса, ношукрлиги ва кофирлигининг жазосидир. Аслида, «Аллоҳ шукр қилувчи ва билувчи Зотдир»

Сайлиев Тўймурод

Мир Араб олий мадрасаси ўқитувчиси

Muallif: . .
Sana: 11.10.2019
36
162

Беҳад шукрлар бўлсинки, Истиқлолдан кейин юртимизда оила қадри ва шаъни юксакларга кўтарилмоқда. Бош қомусимиз - Конституцияда ҳам "Оила жамиятнинг асосий бўғинидир ҳамда жамият ва давлат муҳофазасида бўлиш ҳуқуқига эга" деб, оиланинг ўрни қатъий белгилаб қўйилган. Ислом дини таълимотларида оиланинг мустаҳкам, тинч ва фаровон бўлишида солиҳа аёлнинг ўрни муҳимлиги таъкидланади. Ҳадиси шарифда яхши, солиҳа хотин Аллоҳга имон келтириш ва Унга тақвода бўлишдан кейин саодатга эришиш сабабларидан бири деб ҳисобланган. Ҳазрати Расули акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар: “Мўмин киши Аллоҳ таолога тақво қилгандан кейин солиҳа аёлдан кўра яхшироқ фойда топмайди. Амрига итоат қилади, эрига чиройли муомала қилади, эр қасам ичса аёли эр қасамига мувофиқ иш тутади, эри уйда бўлмаса, ўз номусини ва эр молини сақлайди”.Инсоннинг бу дунёдаги бахт-саодати ҳам солиҳа хотинга боғлиқлиги ҳақида Ҳазрати Пайғамбаримиз марҳамат қилиб бундай деганлар:

“Одам боласининг бу дунёдаги саодати - солиҳа хотин, қулай уй-жой ва яхши уловдир”. Бирор инсон йўқки, ҳаётининг қайсидир палласида «Мен бахтли яшадимми?» дея ўзига савол бермаган бўлсин. Ҳар бир киши бахтга интилади, шу йўлда курашади, бахти учун кўп нарсани қурбон қилади. Аммо инсонларнинг "бахт" тушунчасига қарашлари турлича: бировга арзимас туюлган нарса биров учун чинакам бахтиёрлик рамзидир. Хасталарга соғлик, хунукларга чирой, камбағалга мол-дунё, мажруҳларга тўрт мучанинг мукаммал бўлиши чинакам бахт тимсоли саналади. Лекин кўпчилик бир нарсада якдил: оилавий бахт ҳамма нарсадан азиз ва ардоқлироқ.


У дуруст бўлсагина жамият дуруст бўладиган, у кўнгилдагидек бўлмаса, жамият ҳам шу тарзда бўладиган, жамият ва борлиқнинг негизи бўлган оила ҳақида, умуман никоҳ ҳақида ёзишни ирода қилдик. Шаҳримизда, алҳамдилуллаҳ, вилоятларимизда ҳам тўйхоналар кўп. Айниқса, шаҳримизда тўйхона қуриш, уни безатиш бўйича ниҳоятда илдамлаб кетди. Ундан ҳам ажабланарлиси тўйхоналаримизнинг ҳаммаси банд, бирон бирини эрта саҳарда ёки кечки пайт бўш ҳолда топишимиз қийин. Сабаби тўйлар кўп ва айниқса фарзандларнинг никоҳ тўйлари сероб. Бир томондан қарасак, бу жамиятда хурсандчилик борлиги, унда камчилик, муаммо йўқдай кўринади. Ҳар бир нарсанинг яна бир иккинчи кўринмас томони ҳам мавжуд бўлади. Бизга кўринаётган томон тўйхона ёки тўйлар билан кўринаётган бўлса, унинг орқа томонида, ўша бир йилга бормай ажрашиб кетиш, кўзлари маюс, юзи рангсиз эркак ёки бева аёл ёки уларнинг ўртасидаги тирик етим бўлиб қолган фарзандлар ёки болалар уйининг кўплиги хурсандчилик бўлиб кўринаётган тўйларнинг иккинчи бир томони, бизни маъюс қиладиган дарддир.

Бизнинг халқимиз никоҳни муқаддас биладиган, унга эҳтиёт бўлиб ёндашадиган, никоҳсиз оилани, турмушни тасаввур ҳам қила олмайдиган мусулмон халқдир. Никоҳ орқали покиза оила қуришни қарийб 15 аср олдин ўргандик, ўшандан бери бу давом эттирилади. Лекин нега шунча йиллик тажрибага эга бўлиб туриб, ажрашиш дардини жамиятимиздан йўқота олмаяпмиз? Ўтказилаётган тўйлар билан бир йилдан кейин бўлаётган ажрашишлар сони тенг бўлиб қолмоқда.

Ажрашишлар сонини камайтириш ва унинг олидини олиш билан бир қатор ташкилотлар банд. Нима қилсак болалар уйининг кўп бўлиши ёки улардаги болалар сонининг кўп бўлишини олди олинади ёки қанча бунга маблағ сарфланади? Лекин натижа самарасиз. Айнан шу ўринда динга мурожаат қилишдан бошқа йўл йўқлигини яхши билишимиз керак. Чунки бизга никоҳни ўргатган, никоҳ орқали ўртамизда турмуш қуришни ўргатган диннинг ўзи. Қуръони Карим бизни никоҳга тарғиб қилган, Пайғамбаримиз (а.с) “Никоҳ менинг суннатимдир” деб юқори даражага кўтарган никоҳни сақлаб қолишнинг, йўлга солишнинг йўли ҳам динда мавжуд. Зеро, Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в): “Мусулмонларнинг дарди билан оғримаган мусулмон мусулмон эмасдир”, деганлар. Агар биз фақат ўз ташвишларимиз билан шуғулланиб, “Оиламиз тинч, оилам хотиржам” деб бошқа нарсаларга эътибор бермасак, комил мусулмонликни асло даъво қила олмаймиз. Бизни ўз оиламиз қанчалик қайғуришга мажбур қилса, қўшнимизнинг аҳволи ҳам, ўша биз жойлашган маҳалланинг ёки жамиятнинг, дунёнинг аҳволи худди шундай қайғуришга мажбур қилиши керак. Шунинг учун шариати ислом дуо қилганда, фақат ўзининг ҳаққига дуо қилувчининг дуоси, қабул бўлмаслигини эълон қилади.

Пайғамбар (а.с) дуо қилганларида бутун жамоа мўминларининг, мусулмонларининг ҳаққига дуо қилишни буюрган. Бу дуодаги бошқаларни ўйлаш, ҳамжиҳатлилик, иттифоқнинг бир кўриниши. Энди дардлининг дардни ўйлаш. Унга илож топиш борасида ҳам худди шу руҳда бўлишимиз керак.

Азалдан жамият ва турли диний таълимотларда оила муқаддас саналиб, уларда оилавий муносабатларга алоҳида эътибор қаратилган.

Оила жамиятнинг асосидир. Оилалар йиғиндиси жамиятни ташкил этади. Оила мустаҳкам бўлса, демакки жамият, мамлакат ҳам мустаҳкам ва барқарор бўлади. Оила Исломдан олдин ҳам бўлган, лекин оилада эр ҳамда аёлнинг ҳуқуқ, бурч ва масъулиятларини Ислом дини кўрсатиб берди. Ислом аёлга қарши зулмларга тўла барҳам берди. Сарвари олам Муҳаммад (с.а.в.) аёл номини улуғлаш, унинг шаънини кўтариш, хотин-қизларнинг ҳуқуқини оширишда фақат Ислом умматигагина эмас, балки кишилик жамиятига ибрат ва намуна бўлдилар.

Бу йил мустақил ва жаннатмисол юртимизда “Мустаҳкам оила йили” деб эълон қилинди. Оилаларнинг ҳар томонлама саодатли, фаровон ва мустаҳкам бўлиши мамлакатимиз тинчлиги ва тараққиётига сабаб бўлишини ҳаммамиз яхши биламиз ва англаймиз.

Дунёқараши, имон-эътиқоди ва ихлоси мукаммал, дин-диёнати, ватани ва халқига содиқ ва муҳаббатли янги авлод таълим-тарбиясида, уларни турли-туман ёт таъсирлардан, бузуқ ақидалардан авайлаб сақлашда мустаҳкам оиланинг, шубҳасиз ўрни каттадир.

Демак, ҳар бир фарзанд оилада таваллуд топиб, илк одоб-ахлоқ ва тарбияни ҳаёт кўникмаларини ота-онасидан билиб ва ўрганар экан. Бунда ота-онанинг ўзлари фарзандлар тарбиясида қанчалик масъул эканликлари ва бу улуғ масъулиятни қанчалик ҳис қилишларига боғлиқдир. Оиладаги ўғил ва қиз фарзандларнинг ҳар бирига яраша одоб-ахлоқ ва тарбия усуллари мавжуд. Бу ўринда онанинг ўрни беқиёсдир. Фарзанд тарбиясида унинг эл-юрт хизматига камарбаста, ахлоқан баркамол инсон бўлиб вояга етишида она билан баробар отанинг ҳам масъулияти каттадир. Зеро, оиланинг устуни онадир.

Муҳтарам юртбошимиз раҳнамолигида мамлакатимизда оила, унинг жамиятдаги ўрни ва ролини, нуфузини кўтариш борасида қатор қарорлар, дастурлар ишлаб чиқилиб, ҳаётга татбиқ этилмоқда. Бу оиланинг келажагимизни барпо этишда, ёш ва баркамол авлодни тарбиялашда нечоғли муҳим эканлигини кўрсатади.

Ҳозирги вақтда оилаларнинг мустаҳкам бўлиши, кўп жиҳатдан эр-хотиннинг босиқ, сабрли ва мулоҳазали бўлишига боғлиқ. Арзимаган сабаб деб уйда жанжал кўтариш оила мустаҳкамлиги ва аҳиллигига путур етказади. Бу каби ҳолатлар фарзандлар тарбиясига салбий таъсир этишини унутмаслигимиз лозим. Оилада эр аввало хотин ва фарзандлар билан чиройли муомалада бўлишлиги, одоб-ахлоқда, ўз бурч ва вазифасини мукаммал адо этиш вожибдир.

Ана шундай жуфтлик саналган эркак ва аёл илоҳий никоҳ ришталари туфайли бир хонадонда, бир оилада аҳил, тотув яшашлари, насл давомийлигини таъминлниши Яратганнинг улуғ мўъжизаси ва ҳикматидан далолатдир.

Оила ҳаётнинг абадийлигини, авлодларнинг давомийлигини таъминлайдиган, эзгу урф-одатларимизни сақлайдиган, шу билан бирга, келажак насллар қандай инсон бўлиб етишишига бевосита таъсир кўрсатадиган тарбия ўчоғи эканини унутмаслигимиз керак.

Оилаларнинг мустаҳкам бўлиши, авлодлар тарбияси гўзал бўлишида жаноби Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам сийратлари, аҳли аёлларига қанчалик шафқатли, меҳрибон чиройли хулқли ва раҳмли бўлганларидан ибрат ва намуна олишимиз керак бўлади. Ибн Ҳиббон розияллоҳу анҳу ҳазрати Ойша онамиздан ривоят қилган ҳадисда жаноб Пайғамбаримиз бундай деганлар:

“Сизларнинг энг яхшиларингиз аҳли аёли, оиласига эзгулик-яхшилик қилганларингиз ва мен ўз оиламга яхшилик қилгувчироқман”.

Буюк шоир, ғазал мулкининг султони Ҳазрат Алишер Навоий ҳам ўзининг кўплаб асарларида оила ва фарзанд тарбияси борасида кўплаб ибратли фикрларни айтган. Навоий бола тарбиясига унинг гўдаклигидан эътибор бериш кераклигини айтади: Аввал фарзандига ҳар ким яхши бир исм топиб қўйсин, кейин яхши муаллим – ўқитувчи танласин.

Динимизда оила қуришга эркак ва аёл бирдек тарғиб қилинган. Оила қурмасдан, таркидунёчилик йўлини тутиш қораланиб, бунинг акси бўлган никоҳ юксак даражада улуғланади.Ушбу буюк неъматга сазовор бўлган инсон оиланинг қадрига етсин, шукрлар айтиб, оиласи, фарзандлари ва жамият олдидаги бурчларини бекаму кўст адо этишлари лозим.Соғлом авлодни тарбиялаш – буюк давлат пойдеворини, фаровон ҳаёт асосини қуриш ва икки дунёда бахтиёр ва саодатли бўлиш ниятида яшашликни барчамизга насиб этсин.

Бирор инсон йўқки, ҳаётининг қайсидир палласида «Мен бахтли яшадимми?» дея ўзига савол бермаган бўлсин. Ҳар бир киши бахтга интилади, шу йўлда курашади, бахти учун кўп нарсани қурбон қилади. Аммо инсонларнинг "бахт" тушунчасига қарашлари турлича: бировга арзимас туюлган нарса биров учун чинакам бахтиёрлик рамзидир. Хасталарга соғлик, хунукларга чирой, камбағалга мол-дунё, мажруҳларга тўрт мучанинг мукаммал бўлиши чинакам бахт тимсоли саналади. Лекин кўпчилик бир нарсада якдил: оилавий бахт ҳамма нарсадан азиз ва ардоқлироқ.

Йигитлар гўзал ва вафодор, солиҳа ва ширинсўз, фаросатли ва ҳаёли рафиқага рўпара бўлган кунларини ҳаётларидаги энг бахтли дамлар сифатида бир умр эслаб юришади. Қизлар мард, меҳнаткаш, ибодатли, оиласи ҳақида қайғурадиган, хушмуомала ва ғайратли йигитга турмушга чиқишса, улар учун бундан ортиқ бахт бормикин? Икковига эса шириндан-шакар фарзандларсиз, фаровон ва тотув турмушсиз, меҳрибон ота-оналарсиз бахт яна кемтик бўлиб қолаверади.

Оила қўрғонининг пойдевори, унинг мустаҳкам қалъаси, эр-хотинни маҳкам боғловчи риштаси никоҳдир. Никоҳ инсонлар жамиятида энг муқаддас битим ҳисобланади. Чунки ҳаётда ҳалол ва ҳаромни ажратиш, эр-хотиннинг ҳақ-ҳуқуқларига риоя этиш, оила тузиш, инсон наслининг давомийлигини таъминлаш, ёш авлод тарбияси шаръий никоҳга боғлиқ масалалардир.

Аллоҳ таоло барчаларимизга Ўзи рози бўладиган яхши амалларни қилишда, оилаларимиз мустаҳкам бўлиши, фарзандларимиз камол топишлари йўлида айтилган гўзал панд-насиҳатларни, ваъз-иршодотларни тинглаб, унга амал қилишда Ўзи мадад берсин!

САИДОВ ШАХБОЗ

Мир Араб олий мадрасаси 3-курс талабаси

Muallif: . .
Sana: 11.10.2019
12
161

Динимизнинг асоси ва биринчи манбаси бўлган Қуръони Каримни ўрганиш ҳамда ўргатиш улуғ ибодат саналади. Зеро, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): “Сизларнинг энг яхшиларингиз Қуръонни ўрганган ва уни ўргатганлардир”, дея марҳамат қилганлар. Шунинг учун ҳам саҳобалар давридан бошлаб барча асрларда мўмин-мусулмонлар Қуръони Каримга оид илмларни ўрганиб, ўзларидан кейинги авлодга уни мукаммал ҳолатда етказишга жиддий аҳамият берганлар.

Ана шундай уламолардан бири, Қуръон илмларини такомилига етказишда беназир хизмат қилган, “Улумул Қуръон”га бағишланган кўплаб асарлари билан Ислом умматининг илм-маърифат хазинасини кенг бойишига салмоқли ҳисса қўшган олим Ҳофиз Жалолиддин Абул Фазл Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Собиқиддин Ас-Суютийдир.

У ҳижрий 849 йил ражаб ойининг бошида Қоҳирада туғилган. Беш ярим ёшида отасидан етим қолган. Ас-Суютийнинг отаси вафотидан аввал уламо дўстларига ўғлининг тарбияси билан шуғулланишни васият қилган эди. Улардан бири Камол ибн

Ал-Ҳумом ал-Ҳанафий бўлиб, у бу болакайни ўзи мударрислик қиладиган “Шайхунийя” мадрасасига олиб келиб, унинг

таълим-тарбиясига алоҳида эътибор қаратди. Ас-Суютий саккиз ёшида Қуръони Каримни тўлиқ ёдлади, сўнг бошқа илмий китобларни ҳам ёд олди.

Имом Ас-Суютий олти юзга яқин олимни ўзига устоз билиб, улардан илм ўрганган. “Ат-Таҳаддус биниъматиллаҳ” асарида улардан 130 нафар шайхнинг номлари ва таржимаи ҳолларини баён қилган. Унинг кўплаб шогирдлари дунёга донғи кетган забардаст уламолар бўлиб етишди. Ёзган асарлари эса қарийб олти юзтага етган ва бу асарлар шарқу ғарбда шуҳрат топиб, одамлар эътиборини қозонган. Ас-Суютий шундай тез

ва баракали ёзар эдики, унинг ёзганлари ўтказган ҳар бир куни учун ўттиз саҳифадан тўғри келар эди. Унинг шогирди Имом Шозилий айтади: “Устозимнинг вафотига яқин унга, ёзган асарлари ичидан уни қолдириш, тарқатиш ва кенг оммага ҳавола этишга ўзи қарор этган китобларининг рўйхатини ўз ичига олган “Ал-Фиҳрист”ни ўқиб бердим. Бу рўйхатга киритилган асарларининг сони олти юзтага яқин эди. Аллоҳ устозимни раҳматига олсин, у буларнинг барчасидан дарс айтишим учун менга ижозат берди”.

Имом Ас-Суютий замонасининг энг билимдони бўлиб, ҳадис илмини, ровийларини, матнини, санадини ундан яхшироқ биладиган ва ундан яхшироқ истинбот қила оладиган олим йўқ эди. Ўзининг эътироф этишича икки юз минг ҳадисни ёддан билган. Сўнг айтади: “Агар бундан кўпроқ (ҳадис)ни топганимда, албатта, уни ёд олган бўлар эдим. Эҳтимол, ҳозирда ер юзида ана шундан кўпроқ (ҳадис) мавжуд бўлмаса ажаб эмас”.

Имом Ас-Суютий фиқҳда Шофиъий мазҳабининг аҳли таржиҳ рутбасига чиққан. Бу ҳақида олимнинг ўзи бундай дейди: “Мен таржиҳ даражасига етганимда ҳам фатво айтишда Имом Нававийнинг таржиҳидан ташқарига чиқмадим, гарчи менинг наздимда рожиҳ қавл унинг хилофи бўлса ҳам”. У бир неча асарларида ҳатто ижтиҳод мартабасига етганига ишончи комил эканини очиқ баён қилган. Жумладан, у шундай дейди: “Мен мутлақ ижтиҳод рутбасига етганимда ҳам фатво айтишда Имом Шофиъий (роҳматуллоҳи алайҳ)нинг мазҳабидан ташқарига чиқмадим. Чунончи, Қаффоли Шоший (роҳимаҳуллоҳ) шундай бўлган эдилар. Бинобарин, мен мазҳабдан ташқари бирор нарсани ихтиёр этмадим, фақат жуда ҳам озгина масалалар бундан мустасно”.

У қуйидаги етти хил илмда даврининг тенгсиз олими бўлиб, шу соҳаларда сермаҳсул китоблар тасниф этган, булар: тафсир, ҳадис, фиқҳ, улумул Қуръон, тарих, наҳв, балоғат илмлари. Ундан кўплаб кароматлар зоҳир бўлгани ривоят қилинган. Илмий фойдалар ва шариъат аҳкомлари ҳақида ёзган туркум шеърлари ҳам мавжуддир. Кўпчилик уламолар Имом

Ас-Суютийнинг тўққизинчи юз йилликнинг мужаддиди эканига гувоҳлик беришган. Бу ҳақида Муҳаммад Абдулҳай Лакнавий “Фиҳрист ал-фаҳорист”да, Мулло Алий Ал-Қорий “Мишкот

ал-масобиҳ” шарҳида зикр қилганлар.

Қирқ ёшга тўлганда одамлардан ва дунё ишларидан ажралиб, дарс ва фатво беришни тўхтатган, ўзини бутунлай Аллоҳнинг ибодатига бағишлаган. Бу ҳақда “Ат-Танфис” китобида ёзган

ва одамлардан узр сўраган. Умрининг охиригача Нил дарёси соҳилидаги “Равзатул Миқёс” деган жойда яшаган. У ердан чиқмаган ва ҳижрий 911 йил жумодул увло ойининг 19-куни жума оқшомида вафот этган (Аллоҳ таоло у кишини раҳматига олиб, Фирдавс жаннатидан жой берсин).

Имом Ас-Суютийнинг “Ал-Итқон фи улум ал-Қуръон” асарининг аҳамияти ҳақида сўз юритар эканмиз, аввало, “Улумул Қуръон”нинг таърифи ҳақида қисқача тўхталиб ўтишимиз мақсадга мувофиқ бўлади.

“Улумул Қуръон” – Қуръони Каримнинг нозил бўлиши, тартиби, жамланиши, китобати (ёзилиши), қироати, муҳкам

ва муташобиҳи, носих ва мансухи, эъжози, ундан турли шубҳаларни даф қилиш ва бошқа мавзуларда баҳс юритадиган илмдир. Бу илмни ўрганган киши Қуръони Карим тўғрисида теран ва кенг илмга эга бўлади, ундаги манфаатли билимлар билан қуролланиб, Китобуллоҳнинг буюк шаънини гўзал тарзда ҳимоя қилади, тафсирининг туб-тубигача шўнғийди.

Илмнинг ана шундай муҳим соҳасида битилган мўътабар манбалардан бири сўзсиз “Ал-Итқон фи улум ал-Қуръон” бўлиб, Имом Ас-Суютий бу асарини “Мажмаъул баҳрайн ва матлаъул бадрайн” деб номланган улкан тафсири учун муқаддима сифатида ёзган эди. Бу ҳақида мусаннифнинг ўзи “Ал-Итқон” асари охирида шундай дейди: “Мен тафсир борасида барча илмларни – нақлий тафсирлар, ақлий фикрлар, истинбот, ишорот, луғат, балоғат нукталари, бадиъ гўзалликларини ўзида жамлаган, толиб қўлига олганда бошқасига муҳтож бўлмайдиган бир китоб ёзишни бошладим ва уни “Мажмаъул баҳрайн

ва матлаъул бадрайн” деб номладим. Ушбу китобим “Ал-Итқон” мақсадимдаги китобнинг муқаддимасидир”. Афсуски, унинг “Мажмаъул баҳрайн ва матлаъул бадрайн” деб номланган тафсири бизгача етиб келгани номаълум.

Имом Ас-Суютий “Ал-Итқон” асарини саксонта бобга ажратган. Ўзи зикр қилишича, бу ассимиляция (яъни,

бир-бирига яқин мавзуларни бирлаштириб юбориш) йўлига кўра бўлган. Агар Қуръон илмларига доир ҳар бир мавзуни алоҳида навъ сифатида бобларга ажратилганида, боблар сони уч юзтадан ошиб кетган бўлар эди.

Мусанниф “Ал-Итқон”ни ёзишда ўзи фойдаланган

ва бевосита улардан маълумотларни нақл қилган манбалар рўйхатини китоб муқаддимасида келтириб, илмнинг қайси соҳасига оид эканига кўра бу манбаларни ўнта мажмуага ажратган. Жами фойдаланилган манбалар сони 157 номдаги китобни ташкил этади.

Айниқса, Имом Заркашийнинг “Ал-Бурҳон” асари

“Ал-Итқон” учун асос вазифасини ўтаган десак, муболаға бўлмайди. Зеро, мусанниф “Ал-Бурҳон”дан кенг миқёсда фойдаланган. Қирқ учта ўринда “Ал-Бурҳон”дан қилган нақлларини очиқ баён қилган бўлса, олтмишта ўринда

уни мавҳум иборалар билан зикр қилган. Бироқ, Имом

Ас-Суютий “Ал-Итқон” асарида Қуръон илмларининг ёзилиш тарихида муҳим саналган янги мабҳасларни қўшиш билан

бу илмнинг такомилига етишига жуда катта ҳисса қўшди. Илмий доираларда бу асарнинг жуда катта қизиқиш билан қабул қилиниши

“Ал-Бурҳон”нинг ҳам шуҳрат топишига сабаб бўлди.

Имом Ас-Суютийнинг “Улумул Қуръон” мавзуларига киритган янги қўшимчалари тўрт қисмга бўлинади:

Биринчи қисм “Улумул Қуръон”га бағишлаб ёзилган ўзидан олдинги бирор асарда баҳс юритилмаган мавзулар бўлиб, улар учта навъдан иборат: 1) Арзий (Ерга оид), самоий (самога оид) оятлар. 2) Қуръондан баъзи саҳобаларнинг тиллари узра нозил бўлган оятлар. 3) Қуръондан баъзи Пайғамбарларга нозил қилинган оятлар, Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан олдин бирор Пайғамбарга нозил қилинмаган оятлар.

“Ал-Итқон” бобларининг ўн иккинчи навъининг иккинчи ярми ҳам мазкур уч навънинг қаторига қўшилади. Ўн иккинчи навънинг номи “Ҳукми нозил бўлишидан кечиккан оятлар, нозил бўлиши ҳукмидан кечиккан оятлар” бўлиб, бу навнинг иккинчи ярми ҳақида илгари ҳеч ким баҳс юритмаган.

Иккинчи қисм Имом Заркашийнинг “Ал-Бурҳон” асарида мавжуд бўлмаган янги навълар. Бу навълар гарчи

“Ал-Бурҳон”да топилмаса-да, лекин ушбу мавзулар бўйича алоҳида ёки умумий тарзда китоб таълиф қилган кишиларнинг асарларида сочилган ва тартибсиз ҳолда учрайди. Булар ўнта навъни ташкил қилади.

Учинчи қисм асли Имом Заркашийнинг “Ал-Бурҳон” асарида мавжуд бўлган йигирма тўққизта навъга Ас-Суютий томонидан қилинган шаҳобчавий қўшимчалар. Бундай қўшимчалар асосий мавзу ортидан “Фасл”, “Фойда”, “Танбеҳ” каби сарлавҳалар остида келтирилади.

Тўртинчи қисм Имом Заркашийнинг “Ал-Бурҳон” асарида келмаган “Улумул Қуръон” баҳсларига оид янги масалалар.

Бу масалалар ўзи зикр қилинган мабҳаслардаги муҳим қўшимчалар саналади. “Ал-Итқон”да келган бундай қўшимчалар бир юз элликта масалани ўз ичига олади. Мусанниф ҳадислардан, баъзи саҳоба ва тобиъийларнинг асарларидан хулоса қилиб олган ўттиз иккита куллий қоидани бунга мисол қилишимиз мумкин. Мусанниф яна мазкур масалалардан бир қисмини алоҳида ўзи тасниф қилган китоб ва рисолаларнинг қисқартмаси ўлароқ келтирган. Масалан, “Қуръони Каримда келган араблашган лафзлар ҳақидаги фасл”ни ўзининг

“Ал-Муҳаззаб фи ма вақаъа фил-Қуръани минал-муъарраб” китобидан қисқартма қилган.

Хулоса ўрнида шуни айтиб ўтишимиз жоизки, “Ал-Итқон” борасида тадқиқот олиб борган уламолар бир овоздан, бу асарда бошқаларда мавжуд бўлмаган фойдалар мужассам эканини, Қуръон илмларидан чуқурроқ хабардор бўлишни истаган ҳар бир олим ва толиби илм бу асардан беҳожат бўла олмаслигини ҳамда бошқа манбалар кишини бу китобдан беҳожат қила олмаслигини таъкидлаганлар.

Мир Араб олий мадрасаси ўқитувчиси

Маҳмудов Асрорхон тайёрлади

Muallif: . .
Sana: 05.10.2019
39