Коррупция дунёдаги энг хавфли ижтимоий иллатлардан бири бўлиб, у давлатнинг иқтисодий ўсишига, ҳуқуқий тизимига, инвестицион муҳитига ва фуқароларнинг давлатга бўлган ишончига жиддий таъсир кўрсатади. Шу сабабли коррупцияга қарши курашиш ҳар бир давлатнинг устувор вазифаларидан бири ҳисобланади.
Коррупциянинг жамиятга салбий таъсирлари кўп қирралидир. Аввало, у мамлакат иқтисодий ривожининг секинлашишига олиб келади. Халқаро Валюта Жамғармаси маълумотларига кўра, коррупция юқори бўлган мамлакатларда ялпи ички маҳсулот ўсиши 1–2 фоизга камаяди. Шунингдек, коррупция инвестиция муҳитини ёмонлаштиради ва бизнес юритиш харажатларини оширади.
Иккинчидан, коррупция давлат бошқарувида шаффофлик ва қонун устуворлигини пасайтиради. Қарорлар манфаат асосида қабул қилиниши бошланади, бу эса давлат идоралари самарадорлигининг тушишига олиб келади.
Учинчидан, жамиятда адолат ва тенглик тамойиллари заифлашади. Пора ва таниш-билишчилик орқали ҳал қилинадиган ишлар оддий фуқароларнинг ҳуқуқларига путур етказади, ижтимоий тенгсизликни кучайтиради.
Тўртинчидан, коррупция инсон капиталига ҳам таъсир кўрсатади. Таълим, тиббиёт ва ижтимоий хизматларда манфаатдорликка асосланган қарорлар қабул қилиниши соҳаларнинг сифатини пасайтиради.
Коррупцияга қарши курашишда халқаро тажриба катта аҳамиятга эга. Масалан, Сингапур энг муваффақиятли моделлардан бири ҳисобланади. Бу мамлакатда қатъий жазо чоралари, юқори маошли давлат хизматчилари ва мустақил Антикоррупция бюроси коррупцияни деярли йўқ даражага туширган. Швеция ва Финляндияда эса очиқ маълумотлар сиёсати, шаффоф давлат бошқаруви ва жамоатчилик назорати юқори даражада. Грузияда 2004–2012 йилларда амалга оширилган кенг кўламли ислоҳотлар полиция ва давлат хизматларидаги коррупцияни сезиларли даражада камайтирди.
Ўзбекистонда ҳам коррупцияга қарши курашиш бўйича муҳим қадамлар қўйилган. 2017 йилда “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги Қонун қабул қилинди. Унда коррупциянинг олдини олиш, давлат органларининг масъулияти ва жавобгарлик чоралари белгилаб берилган. 2020 йилда Антикоррупция агентлиги ташкил этилди. Агентлик давлат идораларида шаффофликни ошириш, коррупциявий хавф-хатарларни баҳолаш ва жамоатчилик билан ҳамкорлик қилиш вазифаларини бажаради. Шунингдек, “Очиқ бюджет” ва “Очиқ маълумотлар портали” каби электрон платформалар мамлакатда ошкораликни таъминлашга хизмат қилмоқда.
Давлат хизматларининг рақамлаштирилиши ҳам коррупция хавфини камайтиришда муҳим роль ўйнайди. Электрон ариза, онлайн тўлов ва электрон давлат хизматлари ортиқча бюрократия ва инсон омилини йўқотади, бу эса коррупцияга имконият қолдирмайди.
Коррупцияга қарши курашишда фуқароларнинг иштироки ҳам муҳим аҳамиятга эга. Жамоатчилик назорати, қонун бузилишлари ҳақида хабар бериш ва ҳалоллик тамойилини қўллаб-қувватлаш орқали ҳар бир фуқаро коррупцияга қарши курашга ўз ҳиссасини қўша олади.
Хулоса қилиб айтганда, коррупцияга қарши курашиш — жамият тараққиёти, иқтисодий барқарорлик, ҳуқуқ устуворлиги ва фуқаролар фаровонлигининг асосий омилидир. Давлат идораларида шаффофликни таъминлаш, жамоатчилик иштирокини кучайтириш ва рақамлаштириш орқали коррупцияга қарши кураш самарадорлигини янада ошириш мумкин. Коррупциясиз жамият — адолатли ва ривожланган давлатнинг асосини ташкил этади.
Азамат Хакимжонов
Мир Араб олий мадрасаси Ёшлар билан ишлаш, маънавият-маърифат бўлими ходими
