Obroʻ poygasi: Dabdabali toʻylar va bir umrlik qarz botqogʻi jamiyatimizda yillardan beri ildiz otgan, ming bor tanqid qilingan, ammo hamon barham topmayotgan eng ogʻir va xunuk illatlardan biri — bu soxta obroʻ va dabdaba ortidan quvishdir. Bir necha soat davom etadigan toʻy yoki marosim uchun yillab xorijda ogʻir va mashaqqatli mehnat qilib pul topish, banklardan foizli kreditlar olish hamda oqibatda yillab qarz botqogʻida uzish oddiy holatga va ma’naviy fojiaga aylanib qoldi.

"Odamlar nima deydi?", "Qarindoshlar oldida uyatli boʻlib qolmaylik", "Qoʻshnimdan qayerim kam?" degan asossiz va mantiqsiz xavotirlar qanchadan-qancha oilalarning tinchligini va halovatini buzmoqda. Kimgadir nimadir koʻrsatib qoʻyish uchun qilingan keraksiz xarajatlar, manmanlik va dabdababozlik oqibatida yosh kelin-kuyovlar hayotni baxt, quvonch va muhabbat bilan emas, balki maishiy nizolar, qarzlar va moliyaviy muammolar bilan boshlamoqda. Achinarli statistikalar shuni koʻrsatadiki, bugungi kunda toʻydan keyingi kelishmovchiliklar va ajrimlarning salmoqli qismi aynan shu toʻygacha va toʻy paytida orttirilgan moliyaviy qiyinchiliklar va keraksiz majburiyatlar ortidan kelib chiqmoqda. Kibor, manmanlik va xoʻjakorsizlik asosiga qurilgan bu marosimlar dinimiz, milliy qadriyatlarimiz va sogʻlom aql tushunchasiga mutlaqo zid hisoblanadi.

Alloh taolo Qur’oni Karimning Furqon surasi 67-oyatida haqiqiy va mukammal moʻminlarning sifatini shunday tasvirlaydi: «Ular nafaqa qilganlarida isrof ham, torlik ham qilmaslar, u ikkisining oʻrtasidagi moʻtadil yoʻlda boʻlurlar». Paygʻambarimiz (sallallohu alayhi vasallam) esa oila qurish borasida jamiyat uchun eng goʻzal va yengil oʻlchovni berganlar: "Eng barakali nikoh — xarajati va mashaqqati eng kam boʻlganidir" (Imom Ahmad rivoyati). Bugun biz qilayotgan dabdabali toʻylarda, millionlab sarflanayotgan marosimlarda baraka va totuvlik qolmayotganining tub sababi shunda emasmi?

Muqaddas dinimiz ulamolari qat’iy ta’kidlaganlaridek, kimgadir koʻz-koʻz qilish (riyo) va maqtanchoqlik (fahru-mubohot) uchun qilingan har qanday sarf-xarajat — ochiq-oydin isrof va ogʻir gunohdir. Tobeinlardan boʻlmish Hasan Basriy hazratlari: "Odamlarning vaqtinchalik maqtovini deb oʻzini va oilasini bir umrlik qarzu kulfatga giriftor qilgan kishi — eng nodon va aqlsiz insondir" degan edilar. Biz ham bir necha soatlik "toʻyi zoʻr oʻtdi" degan quruq maqtov uchun butun hayotimizni va farzandlarimiz kelajagini xavf ostiga qoʻymayapmizmi?
Dabdabali va dabdababoz marosimlar insonning jamiyatdagi haqiqiy oʻrnini, uning ma’naviyatini yoki hurmatini belgilab bermaydi. Aksincha, bu insondagi ichki qashshoqlik va kaltabinlikning belgisidir. Haqiqiy aql, madaniyat va ma’rifat — topgan halol mablagʻni bir kechalik dabdabaga emas, balki farzandlarning sifatli ta’lim olishiga, ularning salomatligiga va oilaning kelajakdagi farovonligiga tikishda koʻrinadi. Dabdabali toʻylardan vos kechish — bu qashshoqlik emas, balki ma’naviy ulgʻayishdir.

Sayfullayeva O‘g‘iloy Abdulla qizi
Mir Arab oliy madrasasi 4-bosqich talabasi